Sự việc Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia Việt Nam ra quyết định xử phạt Công ty TNHH Xiaomi Việt Nam đã một lần nữa kéo thương hiệu công nghệ Trung Quốc vào tâm điểm của những tranh cãi về mặt pháp lý và quyền riêng tư.
Dù số tiền phạt 290 triệu đồng không lớn so với quy mô tài chính của một tập đoàn đa quốc gia, sự việc này đã làm tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh một thương hiệu vốn được người dùng Việt Nam tin tưởng và định vị là "ngon, bổ, rẻ".
Đây cũng là hình thức cảnh cáo đanh thép từ cơ quan quản lý Việt Nam đối với xu hướng tiếp thị thiếu minh bạch qua KOLs/KOCs vốn đang tràn lan trên mạng xã hội.
Khởi nghiệp với triết lý giá rẻ, Xiaomi đã vươn mình thành một thế lực công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, đi kèm với tốc độ tăng trường thần tốc là hàng loạt vết gợn lớn về tuân thủ pháp luật, bảo mật dữ liệu và khủng hoảng lòng tin tại cả thị trường nội địa lẫn quốc tế.
Trong quá khứ, Xiaomi còn liên tục đối mặt với những nghi vấn nghiêm trọng về việc thu thập dữ liệu bất hợp pháp và xâm phạm quyền riêng tư của người tiêu dùng trên toàn cầu.
Bê bối trình duyệt Mi Browser và quảng cáo rác
Vào năm 2020, chuyên gia bảo mật Gabriel Cirlig đã vạch trần hành vi đáng ngờ của chiếc điện thoại Redmi Note 8 mà mình sử dụng hàng ngày.
Kết quả phân tích cho thấy, khi người dùng duyệt web bằng trình duyệt Mi Browser mặc định, thiết bị sẽ âm thầm ghi lại toàn bộ lịch sử các trang web đã truy cập, các từ khóa tìm kiếm qua Google hoặc DuckDuckGo, thậm chí cả các thư mục được mở và hành vi vuốt màn hình.
Đáng ngại hơn, hành vi theo dõi này vẫn tiếp diễn ngay cả khi người dùng đã chủ động kích hoạt chế độ duyệt web "ẩn danh". Toàn bộ dữ liệu nhạy cảm này sau đó được mã hóa sơ sài, rất dễ bị giải mã, và gửi về các máy chủ đặt tại Singapore và Nga nhưng đăng ký dưới tên miền của một công ty tại Bắc Kinh.
Chuyên gia Andrew Tierney sau đó cũng phát hiện hành vi tương tự trên trình duyệt Mi Browser Pro và Mint Browser dành cho mọi máy Android trên Google Play Store với hơn 15 triệu lượt tải.
Xiaomi ban đầu kịch liệt phủ nhận các cáo buộc, nhưng dưới sức ép quá lớn của dư luận, hãng đã buộc phải phát hành bản cập nhật khẩn cấp bổ sung tính năng cho phép người dùng tắt hoàn toàn việc thu thập dữ liệu ở chế độ ẩn danh.
Một trong những nỗi bực dọc dai dẳng nhất đối với người dùng điện thoại Xiaomi phân khúc bình dân và tầm trung còn là sự xuất hiện vô tội vạ của các quảng cáo rác ngay trong giao diện hệ điều hành. Từ các ứng dụng cơ bản như Trình quản lý tệp, Nhạc, Chủ đề cho đến trình dọn dẹp hệ thống đều hiển thị các đề xuất quảng cáo phiền phức.
Nguồn gốc của vấn đề này xuất phát từ ứng dụng chạy ngầm có tên "MSA" (MIUI System Ads). Do theo đuổi triết lý bán phần cứng giá rẻ với biên lợi nhuận cực thấp, Xiaomi đã buộc phải bù đắp doanh thu bằng cách biến hệ điều hành thành một công cụ hiển thị quảng cáo kiếm lời.
Việc tắt quảng cáo này đòi hỏi người dùng phải thực hiện hàng chục bước thủ công vô cùng phức tạp ẩn sâu trong cài đặt của từng ứng dụng riêng lẻ.
Gây bức xúc hơn, vào tháng 8/2024, Xiaomi đã chính thức dập tắt hy vọng của người dùng khi xác nhận sẽ không tích hợp một nút chuyển đổi duy nhất để tắt quảng cáo trên giao diện MIUI/HyperOS với lý do rằng "chỉ một số ít người dùng thực sự có nhu cầu này".
Nguồn Mobile City.
Trên một số diễn đàn công nghệ Việt Nam những ngày qua cũng bàn luận về việc điện thoại Xiaomi có nút tắt Quảng cáo cá nhân nhưng thực tế lại “như không”.
Dòng mô tả của tính năng ghi rõ: “Khi tắt quảng cáo được đề xuất cá nhân hóa, bạn vẫn sẽ thấy cùng một lượng quảng cáo trong các ứng dụng hệ thống”.
Nói tóm tại, nút tắt quảng cáo cá nhân chỉ là chuyển từ quảng cáo dựa trên nhu cầu cá nhân mà Xiaomi thu thập của người dùng sang quảng cáo ngẫu nhiên, chứ không tắt được hoàn toàn quảng cáo.
Khủng hoảng chất lượng và niềm tin tại thị trường quê nhà Trung Quốc
Tham vọng lấn sân sang ngành công nghiệp ô tô điện của Xiaomi tại thị trường nội địa Trung Quốc cũng từng phải hứng chịu một gáo nước lạnh buốt vào giữa năm 2025.
Sự cố bắt đầu từ một vụ tai nạn giao thông thảm khốc tại tỉnh An Huy liên quan đến dòng xe điện Xiaomi SU7. Chiếc xe đang di chuyển với tốc độ cực cao lên tới 116 km/giờ trên đường cao tốc khi đang kích hoạt hệ thống hỗ trợ lái tự động.
Đáng nói, hệ thống phanh khẩn cấp tự động chỉ phát cảnh báo vỏn vẹn 2 giây trước khi xe đâm sầm vào rào chắn bê tông và bốc cháy dữ dội. Sau va chạm, toàn bộ hệ thống cửa xe bị khóa chặt khiến các nạn nhân bên trong hoàn toàn bất lực và tử vong thương tâm.
Vụ tai nạn thảm khốc này đã thổi bùng lên làn sóng hoài nghi về chất lượng xe điện của hãng. Báo cáo từ Mạng lưới Chất lượng Ô tô Trung Quốc công bố ngay sau đó đã xếp dòng xe Xiaomi SU7 đứng cuối bảng về chất lượng, ghi nhận hàng loạt khiếu nại của người dùng về lỗi hệ thống âm thanh và mòn trục bánh xe một cách bất thường.
Chưa dừng lại ở đó, Xiaomi tiếp tục đối mặt với cáo buộc quảng cáo gian dối và thổi phồng thông số hiệu suất đối với phiên bản cao cấp SU7 Ultra.
Hơn 300 chủ sở hữu dòng xe này đã đồng loạt khởi xướng chiến dịch trả xe trên quy mô toàn quốc sau khi phát hiện ra chi tiết nắp capo, vốn được hãng quảng cáo là "thiết kế khí động học chuyên dụng theo tiêu chuẩn đường đua", thực chất chỉ là một chi tiết nhựa trang trí rẻ tiền và không hề có tác dụng kỹ thuật.
Làn sóng phẫn nộ dâng cao khi khách hàng tố cáo thái độ ứng xử ngạo mạn, coi thường người tiêu dùng từ phía hãng. Một chủ xe thậm chí đã thuê luật sư chuẩn bị cho một vụ khởi kiện tập thể đòi bồi thường gấp hai lần giá trị xe dựa trên Luật Bảo vệ người tiêu dùng Trung Quốc.
Cuộc khủng hoảng nghiêm trọng này đã khiến người sáng lập kiêm CEO của Xiaomi, ông Lôi Quân (Lei Jun), rơi vào tình trạng suy sụp tinh thần, phải hủy bỏ nhiều cuộc họp, chuyến công tác và buộc phải đăng lời xin lỗi muộn màng vào ngày 7/5/2025.
Quả đắng Ấn Độ mất đến 10 năm lợi nhuận
Thị trường Ấn Độ từng là niềm tự hào của Xiaomi khi hãng liên tục thống trị thị phần điện thoại thông minh tại đây từ năm 2017. Thế nhưng, quốc gia Nam Á này cũng là nơi chứng kiến những vấp váp pháp lý đau đớn và thiệt hại tài chính nặng nề nhất trong lịch sử tập đoàn.
Rắc rối đầu tiên xuất hiện ngay khi Xiaomi vừa chân ướt chân ráo bước vào thị trường Ấn Độ cuối năm 2014. Gã khổng lồ viễn thông Thụy Điển Ericsson đã đệ đơn kiện Xiaomi lên Tòa án Tối cao Delhi vì vi phạm các bằng sáng chế thiết yếu tiêu chuẩn liên quan đến công nghệ sóng 3G và EDGE.
Tòa án ban đầu đã ra lệnh cấm bán, sản xuất và nhập khẩu toàn bộ thiết bị Xiaomi dù sau đó hãng được cứu nguy tạm thời bằng phán quyết cho phép bán các dòng máy sử dụng chip Qualcomm.
Tuy nhiên, "cơn ác mộng" thực sự chỉ mới bắt đầu vào tháng 5/2022 khi Cục Thực thi Pháp luật Ấn Độ đóng băng khoản tiền khổng lồ lên tới 55,51 tỷ rupee (tương đương 680 triệu USD) trong tài khoản của chi nhánh Xiaomi Ấn Độ.
Cơ quan chống tội phạm tài chính Ấn Độ cáo buộc Xiaomi đã chuyển số ngoại tệ này ra nước ngoài một cách bất hợp pháp dưới danh nghĩa chi trả "tiền bản quyền" cho ba thực thể ngoại quốc, bao gồm cả công ty mẹ tại Trung Quốc, nhằm trốn tránh các quy định quản lý ngoại hối.
Mặc dù Xiaomi khẳng định các khoản thanh toán trên là hoàn toàn trung thực và hợp pháp, tòa án địa phương Ấn Độ đã bác đơn kháng cáo của hãng. Đến tháng 6/2023, số tiền bị đóng băng chính thức bị tịch thu vĩnh viễn.
Cú đánh tài chính này đã cướp đi gần như toàn bộ số lợi nhuận tích lũy ròng khoảng 5 tỷ NDT mà Xiaomi đã vất vả kiếm được sau một thập kỷ kinh doanh lăn lộn tại quốc gia này, đẩy hãng vào thế suy thoái nghiêm trọng và đánh mất vị thế dẫn đầu vào tay các đối thủ Samsung và OPPO.
Từ những vụ kiện bằng sáng chế triền miên tại Ấn Độ cho đến các cáo buộc vi phạm quyền riêng tư và bảo vệ người tiêu dùng tại châu Âu hay Việt Nam, hành trình vươn lên đầy tranh cãi của Xiaomi mang lại bài học sâu sắc cho các doanh nghiệp công nghệ trong kỷ nguyên số.
Việc xây dựng một đế chế dựa trên chiến lược giá rẻ, tối ưu hóa chi phí bằng cách can thiệp vào dữ liệu cá nhân của người dùng để quảng cáo, hay sử dụng các chiến dịch KOLs thiếu minh bạch có thể giúp doanh nghiệp tăng trưởng bùng nổ trong ngắn hạn.
Thế nhưng, khi các quốc gia trên thế giới ngày càng thắt chặt các hàng rào kỹ thuật, luật bảo vệ người tiêu dùng và an ninh mạng, những mô hình kinh doanh thiếu bền vững này sẽ nhanh chóng bị đào thải hoặc phải trả những cái giá vô cùng đắt đỏ.
