Thêm SOHA trên Google
Ngay trước ngày bầu cử cuối cùng Duma Quốc gia Nga, Kyiv đã tung ra đòn tập kích bằng UAV có quy mô lớn chưa từng có nhằm vào Moscow. Hơn 1.600 máy bay không người lái đã được huy động, trong đó 450 chiếc bị bắn hạ ngay trên đường tiếp cận thủ đô.
Bên cạnh các lực lượng phòng không và nhóm hỏa lực cơ động, Không quân Nga cũng đã chính thức xuất kích, tham gia đợt truy quét các dòng UAV tầm xa của Ukraine.
Tham gia cuộc "đi săn" các UAV tự sát này không chỉ có các phi đội trực thăng Ka-52, Mi-28, mà còn có sự góp mặt của tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57, cùng các dòng tiêm kích Su-35, Su-30SM và tiêm kích đánh chặn siêu thanh MiG-31.
Vậy Không quân Nga đang đóng góp vai trò cụ thể ra sao trong lá chắn bảo vệ thủ đô? Và tại sao Moscow lại quyết định điều động những khí tài đắt đỏ như vậy cho nhiệm vụ săn UAV?
Nhận diện chiến thuật tập kích mới
Theo Svpressa, thời gian gần đây, các lực lượng Ukraine tiếp tục thay đổi chiến thuật đánh phá sâu vào lãnh thổ Nga.
Sự chuyển hướng này phần lớn do Kyiv không còn sở hữu lượng lớn UAV tầm xa như giai đoạn cuối xuân - đầu hè. Tình trạng thiếu hụt tài chính cùng việc các nhà sản xuất châu Âu chưa thể tăng tốc tiến độ cung ứng cũng ảnh hưởng đáng kể. Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi vẫn xuất phát từ các đòn tập kích chính xác của Quân đội Nga vào hệ thống logistics của Ukraine.
Do đó, đối phương hiện chuyển sang chiến thuật tấn công phối hợp nhằm làm quá tải hệ thống phòng không Nga tại một khu vực hẹp. Trong lúc các đơn vị cao xạ và hỏa lực cơ động căng mình đánh trả đợt sóng đầu tiên, Ukraine sẽ "xé lẻ" từng tốp UAV tầm xa, luồn lách qua các khe hở không phận rồi bất ngờ phân tán theo nhiều hướng để lao đến mục tiêu.
Ảnh Financial Times.
Để tối đa hóa khả năng ẩn mình trước các hệ thống radar, phía Ukraine tính toán lộ trình bay hết sức tinh vi.
Các đường bay thường ưu tiên địa hình hiểm trở, có độ cao chênh lệch lớn, tận dụng các vùng lòng chảo hoặc khu vực được che chắn tự nhiên như lòng sông chảy qua rừng rậm và khe núi.
Đáng chú ý, để thiết lập các hành trình phức tạp này, chỉ hữu đối phương đã nhận được sự trợ giúp đắc lực từ các chuyên gia Mỹ và NATO. Phía Mỹ liên tục cung cấp dữ liệu không gian địa lý cập nhật cùng ảnh vệ tinh độ phân giải cao.
Thách thức đối với Quân đội Nga nằm ở chỗ: một khi vượt qua tuyến phòng thủ tiền tiêu, các UAV tầm xa sẽ lọt vào "vùng mù" sâu trong nội địa — nơi các lực lượng phòng không và nhóm hỏa lực cơ động được bố trí thưa thớt hơn.
Trong khi đó, đối phương thường chia làm nhiều tốp UAV bay cách nhau hàng trăm kilômét. Điều này buộc phía Nga phải căng sức bảo vệ trên một không gian rộng lớn tới hàng nghìn kilômét.
Bài toán đánh chặn trên không
Trước đây, Không quân Vũ trụ Nga từng rất thành công khi dùng trực thăng săn UAV. Các kíp lái Mi-28 và Ka-52 được huấn luyện chuyên sâu để thành lập các phi đội "thợ săn đêm".
Trình độ đánh chặn của phi công Nga thành thục đến mức họ thường bắn hạ UAV chỉ bằng một phát đạn pháo trên máy bay. Trong một số trường hợp, lực lượng trực thăng còn dùng đến tên lửa phòng không tầm thấp MANPADS "Verba" hoặc "Igla" — loại vũ khí đã được trang bị tiêu chuẩn cho Ka-52 từ đầu chiến dịch.
Tuy nhiên, trực thăng có hạn chế lớn là tốc độ tương đối chậm. Dù đã gắn thêm bình xăng phụ để kéo dài tầm hoạt động, trực thăng vẫn không thể bao quát kịp thời trên những vùng không gian rộng hàng trăm kilômét. Do đó, dòng khí tài này chủ yếu phát huy hiệu quả ở tuyến đầu.
Để lấp đầy khoảng trống ở "vùng mù" nội địa, Không quân Nga bắt buộc phải cậy nhờ đến máy bay phản lực. Đó không thể là những dòng máy bay thông thường, mà phải là tiêm kích được trang bị radar hiện đại cùng hệ thống trinh sát quang - điện tử tân tiến. Chẳng hạn, dòng máy bay huấn luyện - chiến đấu Yak-130 dù rất cơ động nhưng khả năng tham gia săn UAV hiện vẫn rất hạn chế.
Đến nay, Bộ Chỉ huy Nga đã nắm bắt được quy luật dựng hành trình bay của UAV đối phương — vốn phụ thuộc chặt chẽ vào các tuyến địa hình phức tạp. Nga đã chủ động đón đầu, giăng lưới khống chế các hành lang này.
Nhờ đó, Nga không cần phải tung toàn bộ phi đội đi tuần tra vô mục đích. Ngay khi phát hiện nguy cơ, chỉ cần điều động một vài tiêm kích bay quét qua các hướng "nhạy cảm" nhất.
Đặc biệt, sự xuất hiện của các "máy bay cảnh báo sớm" A-50 đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Hệ thống radar hàng không mạnh mẽ của A-50 cho phép phát hiện các mục tiêu bay thấp, diện tích phản xạ radar nhỏ như UAV tự sát trên nền địa hình phức tạp ở khoảng cách xa hàng trăm kilômét.
Tìm kiếm và tiêu diệt: Những giải pháp đột phá
Ảnh Svpressa
Phát hiện ra UAV mới chỉ là một nửa chặng đường; tiêu diệt được nó lại là bài toán khác. Các dòng tên lửa không đối không tầm trung như R-77 đôi khi gặp khó khăn trong việc khóa và giữ mục tiêu có diện tích phản xạ radar nhỏ như UAV.
Do đó, phương án tối ưu nhất là sử dụng tên lửa không đối không tầm ngắn trang bị đầu dò hồng ngoại như dòng R-73 truyền thống hoặc R-74 thế hệ mới.
Tuy nhiên, thách thức đặt ra cho phi công tiêm kích là phải điều khiển máy bay vào vị trí thuận lợi để đầu dò hồng ngoại của tên lửa "bắt" được bức xạ nhiệt từ động cơ UAV.
Lúc này, tính năng siêu cơ động của Su-30SM và Su-35 phát huy tác dụng tối đa. Các phi công giàu kinh nghiệm thậm chí có thể thực hiện động tác "treo" máy bay trên không trong chốc lát — tương tự như trực thăng.
Tuy nhiên, "vũ khí đắc lực" nhất trong chiến dịch săn UAV tầm xa của Ukraine hiện nay chính là tiêm kích thế hệ năm Su-57. Đây là dòng máy bay duy nhất của Nga được trang bị các loại đạn dược đặc biệt dẫn đường bằng laser.
Về bản chất, đây là các loại tên lửa không điều khiển giá rẻ nhưng được gắn thêm đầu dò laser. Phi công chỉ cần "chiếu" chùm laser vào mục tiêu và phóng đạn; tên lửa sẽ tự động bám theo chùm sáng để tiêu diệt đối phương. Ngay cả khi UAV cố tình ngoặt gấp né tránh, tên lửa vẫn sẽ bám đuổi đến cùng.
Điểm vượt trội của loại đạn này là chi phí sản xuất rẻ hơn rất nhiều so với R-73 hay R-74, nhưng hiệu quả mang lại không hề kém cạnh. Đặc biệt, một chiếc Su-57 có thể mang theo hàng chục quả tên lửa "diệt UAV" dạng này trong mỗi chuyến bay.
