Thêm SOHA trên Google
Trong báo cáo mang tên: "Nga tại Trung Đông: Mục tiêu, Ưu tiên và Động cơ thúc đẩy chính sách của Moscow", giám đốc Trung tâm Carnegie Moscow, Dmitri Trenin nhận định: "Trong tương lai gần, Moscow và Ankara sẽ tiếp tục cạnh tranh, thậm chí trở thành kẻ thù.
Hành động can thiệp vào Syria của Nga, nguyên nhân thực sự gây rạn nứt quan hệ hai bên, (vụ bắn rơi máy bay chỉ là cái cớ) ảnh hưởng lớn đến những chính sách ngoại giao trong khu vực và làm tổn hại lợi ích của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria.
Chừng nào Tổng thống Recep Tayyip Erdogan còn tại vị và Moscow không thay đổi hướng đi, quan hệ Nga-Thổ khó có thể hàn gắn".
Dường như để khẳng định giả thuyết này, chỉ hai tuần sau khi báo cáo được đăng tải, Tổng thống Nga Putin ngày 18/4, trong cuộc điện đàm với Tổng thống Obama, có đề xuất rằng để bảo vệ lệnh ngừng bắn, nên đóng cửa đường biên giới Syria-Thổ Nhĩ Kỳ.
Cũng trong báo cáo trên, Trenin, nhà phân tích có tầm hiểu biết sâu rộng về chính sách của Nga viết:
"Trái ngược với suy nghĩ thông thường, phía Nga xem việc Tổng thống Obama do dự triển khai quân đội ở Syria là sự cẩn trọng cần thiết đối với một người hiểu rõ những hạn chế trong khả năng của Mỹ tại khu vực, chứ không phải điểm yếu để lợi dụng.
Điện Kremlin cũng đánh giá cao động thái chính phủ Obama trong hàn gắn quan hệ với Iran, và, dù bất đồng về Ukraine, vẫn tiếp tục hợp tác với Washington nhằm đạt thỏa thuận hạt nhân với Tehran năm 2015"
"Chừng nào Tổng thống Erdogan còn tại vị và Moscow không thay đổi hướng đi, quan hệ Nga-Thổ khó có thể hàn gắn"
Vì có biên giới dài nhất với Syria, khoảng 911km, Thổ Nhĩ Kỳ đương nhiên bị ảnh hưởng nhiều hơn bất kì quốc gia nào khác trong khu vực khi quan hệ Nga-Mỹ thay đổi, dù là đối địch hay hợp tác.
Việc hai nước "bắt tay", dù ở cấp độ nào cũng đều sẽ làm lu mờ vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ, tạo ra rào cản với mục tiêu khu vực mà Ankara ấp ủ, dập tắt mọi khuynh hướng mong loại bỏ chính phủ Damascus hay củng cố phe đối lập do trục Thổ Nhĩ Kỳ-Saudi-Qatar chống lưng.
Do vậy, khi bộ phận báo chí Điện Kremlin đưa tin Obama và Putin điện đàm về "tính cấp thiết của việc đóng cửa biên giới Syria với Thổ Nhĩ Kỳ, nơi được sử dụng để trung chuyển binh lính và vũ khí cho các phần tử cực đoan", Ankara rõ ràng đã bị giội một gáo nước lạnh.
Thủ tướng Ahmet Davutoglu nhanh chóng đáp trả: "Chỉ Thổ Nhĩ Kỳ mới có quyền quyết định về biên giới của mình".
Điều ông nói về cơ bản là đúng, nhưng cộng đồng quốc tế có vẻ chẳng mấy để tâm, bởi chính vị trí Thủ tướng của ông cũng ngày một lung lay.
Tuy nhiên, đây cũng không hẳn là lý do phản ứng của Davutoglu không mang sức nặng như lẽ ra nó phải có, ông Candar giải thích.
Nguyên nhân sâu xa nằm ở niềm tin tưởng gần như chắc chắn từ các đồng minh phương Tây của Ankara, hơn cả là Mỹ, rằng tuyến đường vận chuyển từ Thổ Nhĩ Kỳ đến phiến quân IS vẫn còn hoạt động.
Đó là lời giải thích tại sao Mỹ để mặc lực lượng dân quân người Kurd (YPG), hoạt động dưới tên Các lực lượng Dân chủ Syria, chiếm Manbij, một thị trấn nằm giữa biên giới Thổ Nhĩ Kỳ và thành trì Raqqa của IS.
Các đồng minh của phương Tây của Ankara cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ có liên quan đến hoạt động của IS. Ảnh: RI
Điều duy nhất có thể làm yên lòng Thổ Nhĩ Kỳ vào lúc này là những thông tin khá khác biệt với phía Điện Kremlin của Nhà Trắng về cuộc điện đàm vừa qua giữa hai Tổng thống.
Theo thông tin từ Nhà Trắng, Obama đã đứng ra thúc giục Moscow ngừng đổ thêm dầu vào lửa bằng cách sử dụng các tay súng nổi dậy tại Ukraine, trong khi Putin nhấn mạnh rằng phía Washington trước hết hãy bảo đảm Ukraine phải tôn trọng lệnh ngừng bắn.
Dù vậy, những bất đồng này không đồng nghĩa với việc Obama sẽ thẳng thừng từ chối lập luận của Putin. Rõ ràng, tại thời điểm này, chính phủ Mỹ không xem những tuyên bố chống IS của Ankara là đủ.
Hơn nữa, có thế thấy Obama đặt các mục tiêu toàn cầu lên trên các mục tiêu khu vực. Thực tế, Tổng thống Mỹ có vẻ hoàn toàn thoải mái khi được chia sẻ gánh nặng tại Syria với Nga, đồng thời xem Moscow là một đối tác cùng thúc đẩy lệnh ngừng bắn.
"Nhà Trắng đưa tin rằng ngày 18/4, Tổng thống Obama đã điện đàm với Tổng thống Putin để giải quyết vấn đề liên quan đến lệnh ngừng bắn.
Trong đó, ông đã nhắc tới tất cả vấn đề cơ bản như "tầm quan trọng của việc buộc chính phủ Syria ngừng tấn công phe đối lập" hay "đòi hỏi cấp bách đối với một giải pháp chính trị".
Nhưng Tổng thống Putin, ngoài bày tỏ sự thiện chí, không có dấu hiệu sẽ hành động một cách hợp tác" - Tờ Washington Post của Mỹ đưa tin.
Những bài báo như trên không hề mang tính ủng hộ mối quan hệ dường như đang dần "tan băng" giữa Obama và Putin.
Có lẽ, các nhà phê bình cũng như lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ phải đợi tới Tổng thống tiếp theo mới có thể được chứng kiến cảnh Mỹ thách thức Putin và Nga theo cách họ mong muốn.
Tuy nhiên, đáng chú ý là, đến nay, theo ông Candar, không có gì chắc chắn về việc Washington sau thời Obama sẽ có nhiều khác biệt trong quan hệ với Moscow, hay những vấn đề liên quan đến Syria.